Oed yr Addewid: Ynglŷn â Gwleidyddiaeth Dosbarth Gofal yng Nghymru
Diffwys Criafol yw ffugenw awdur sy’n byw yng Nghaerdydd sydd â diddordeb mawr mewn dosbarth cymdeithasol. Mae’r themâu o amgylch ei gwaith fel arfer yn canolbwyntio ar y pwnc yma, fel arfer mewn perthynas â’i phrofiad bywyd ei hun. Gallwch ddod o hyd iddi ar Linktree / Instagram
Cyfieithwyd i’r Gymraeg gan Mair Lannen
"Mae [diwylliant Cymreig] yn ddiwylliant ôl-drefedigaethol, yn ymwybodol drwy’r amser o’i wendidau a photensial ei hun, yn ysu am fod yn ei hun, i ddod yn fyd ei hun, ond gyda llawer, llawer gormod ar ei gefn i allu wynebu ei ddyfodol go iawn yn gyson” - Daniel Williams ar waith Raymond Williams yn y cyflwyniad i 'Who Speaks for Wales' 2008.
Dyma ffilm sy’n wynebu nid yn unig stori un teulu ond y newid sydd wedi digwydd ar gyflymder syfrdanol yng Nghymru dros yr 20fed ganrif. Yn anesmwyth am y gorffennol, mewn penbleth yn y presennol ac yn edrych i’r dyfodol gyda llygedyn o obaith.
Fe ryddhawyd “Oed yr Addewid’” yn 2001 ond mae’r ffilm wedi’i gosod yn y cyfnod cyn etholiad cyffredinol y DU ym 1997 – gyda’r ffilm yn cyrraedd ei hanterth ar noson ganlyniadau’r etholiad pan enillodd y Blaid Lafur ‘newydd’ ar ôl 16 mlynedd o lywodraeth y Torïaid. Fodd bynnag, nid ffilm hanesyddol-wleidyddol yn unig mo hon, na chwaith ffilm am y problemau sy’n codi wrth heneiddio mewn cymdeithas sy’n gynyddol unigolyddol a neo-ryddfrydol. Mae’n mynd llawer dyfnach. Mae ei phortread o ddeinamig teulu yn cyffwrdd ar hanfodion ein seicoleg fel pobl a wladychwyd. Yn ymrafael rhwng ymdebygu er mwyn ymuno a chymryd rhan mewn system o greulondeb amhersonol a’r gwrth-frwydr i hyn – yr ysgogiad i gydio’n dynn yn ein diwylliant, iaith, dosbarth a lle.
I mi, mae’r cymeriadau’n alegori o densiynau a chyfeiriadau dosbarth o fewn cyd-destun y fro Gymraeg.Y Fro GymraegMae’n ymddangos bod gan William Davies, y Tad, afiechyd Alzheimer, ac mae angen gofal arno – ond pwy fydd yn ysgwyddo’r cyfrifoldeb o’i ofal? Mae William Davies, cyn-chwarelwr a blaenor lBlaenoryn y capel , yn bortread clasurol o Gymro dosbarth gweithiol yr 20fed ganrif.
Mae’r gwrthdaro rhwng ei blant ar fater gofal William yn bersonoliad o densiwn dosbarth sy’n deillio o aelodau teulu’n symud i ddosbarth cymdeithasol gwahanol. Mae’r mab hynaf – John Meredydd – yn symud i fyny’n gymdeithasol, mae Maureen – mam sengl, yn symud i ddosbarth is. Tra bod Alun Cledwyn, y trydydd plentyn wedi cyrraedd croesffordd – yn ei chael hi’n anodd dal ymlaen i’r bywyd dosbarth canol y mae e wedi’i ddatblygu, tra’n delio a’i salwch cronig o orddibyniaeth ar alcohol.
Mae John Meredydd, sydd wedi pellhau’n gorfforol ac yn feddyliol o’i deulu er mwyn gwneud ei ffortiwn, bellach yn edrych i lawr ar ei deulu (dosbarth gweithiol) yn ddirmygus. Mae disgwyl i Maureen wneud gwaith gofal heb dâl tra’n magu tri o blant ac yn ceisio gweithio mewn dwy swydd. Mae Alun Cledwyn yn ymrafael rhwngY Fro Gymraega’r byd ehangach, ei uchelgais dosbarth canol yn mynd yn groes i’w gysylltiad â’i gartref a’i ‘etifeddiaeth’Mae tir, cymuned, iaith, teulu a Chymreictod ei hun yn cyfuno – ar un pwynt yn y ffilm, fe’i disgrifir fel rhaff am ei wddf. Dyma wrthddywediadau Cymreictod wedi eu distyllu i'w ffurf fwyaf eglur.
Mae’r ffilm hefyd yn dangos yn fedrus goblygiadau dynol preifateiddio gofal. Rydym yn gwylio polisïau’r wladwriaeth yn cipio urddas unigolion a’u teuluoedd yn ystod misoedd olaf eu bywyd.
Mae teitl y ffilm yma, “Oed yr Addewid” yn ddywediad Cymreig (ond yn gwreiddio o’r Beibl) sy’n golygu mai dim ond tan 70 oed sydd wedi’i addo i ni, mae popeth ar ôl 70 yn fonws yn ôl bob sôn! Mae’r ffilm yn agor gyda phen-blwydd William yn 70. Mae’n teimlo’n arwyddocaol i mi ers i’r ffilm ei rhyddhau am y tro cyntaf, bod y blynyddoedd gwerthfawr hyn o ymddeoliad cyn ‘oed yr addewid’ bellach yn cael eu treulio’n gweithio. Ers y Mileniwm, mae’r rhyfel dosbarth unochrog yn ein herbyn wedi ymlâdd. Bellach ni allwn edrych ymlaen at flynyddoedd o ymddeoliad – cyfle i orffwys a chael amser gyda’r teulu tra bod ein iechyd yn dda. Nawr, mae llawer o bobl (fy nhad yn un ohonynt) yn gweithio mewn swyddi sy’n gorfforol heriol ymhellach i’w 70au, tra’u bod yn deilio â nifer o gyflyrau iechyd.
Mae’r disgrifiadau o ddosbarth drwy gydol y ffilm yn hynod ystyrlon a chynnil. Teimlaf fod hwn yn arteffact diwylliannol prin sy’n llwyddo i anrhydeddu cymhlethdodau dosbarth o fewn cyd-destun siaradwyr Cymraeg. Mae’n teimlo’n ddiddorol iawn yn y dydd sydd ohoni, yn dilyn yr hyn sy’n ymddangos yn oes o galedi ariannol di-baid ers chwalfa ariannol 2008. Oes o galedi sydd wedi rhoi 22% o oedolion a thraean o blant mewn tlodi yng Nghymru,gyda llawer o’r tlodi yn effeithio ar y fro Gymraeg.
Dyma ffilm sy’n parhau’n berthnasol i’n bywydau cyfoes. Yr argyfyngau sy’n digwydd ar yr un pryd o fewn un teulu, eu perthynas â’i gilydd, a dewrder y ffilm i ymdrin â phynciau na fyddai llawer ohonom ni am eu hwynebu. Marwolaeth, gwallgofrwydd, dosbarth, hunaniaeth, a cholli ystyr. Dwyster ac ing cymunedau o siaradwyr Cymraeg. Gorddibyniaeth, rolau rhywedd, a’r ffordd yr ydym yn trin ein henoed – mae’r themâu hyn i gyd yn cael eu trafod yn y ffilm hon. Mae digon o bynciau heriol, ond i mi, fodd bynnag, mi roedd yn gathartig i’w gwylio.
Mae ymdeimlad o obaith cadarn yn rhedeg drwy’r ffilm, ynghyd â hiwmor tywyll a ffraethineb miniog dosbarth gweithiol yn y deialog sy’n helpu cario’r themâu dwys. Yn wir, dyma oedd un o’r ffilmiau gorau i mi ei gweld mewn amser hir iawn, mewn unrhyw iaith. Mae’n amserol ei rhyddhau nawr – mae angen i ni wynebu’r problemau sy’n cael eu trafod yn y ffilm ar lefel unigol ac fel cymunedau, yn awr yn fwy nag erioed.
Mae sgan newydd o Oed Yr Addewid yn dod i sinemâu yn 2025 o Archif Sgrin a Sain Llyfrgell Genedlaethol Cymru mewn partneriaeth â Chanolfan Ffilm Cymru..
Fe gomisiynwyd yr erthygl yma gan Film Hub Wales fel rhan o’n strategaeth Gwnaethpwyd yng Nghymru sy’n dathlu ffilmiau â chysylltiadau Cymreig, diolch i gyllid gan Gymru Greadigol a’r Loteri Genedlaethol drwy’r BFI.
It was first published in Buzz Magazine.
Ffilm Archif ‘Oed yr Addewid’ a Enillodd Wobr BAFTA yn Dychwelyd i Sinemâu
23 Ebrill 2025
Mae sgan newydd o Oed Yr Addewid (Do Not Go Gentle), ffilm Gymraeg o’r flwyddyn 2000 a enillodd wobr BAFTA ac sy’n wleidyddol berthnasol heddiw, yn cael ei ail rhyddhau mewn sinemâu o fis Mawrth 2025.
Gan y Cyfarwyddwr o Gymru, Emlyn Williams, mae Oed yr Addewid wedi’i gosod yn 1997, gyda Phrydain yn cyrraedd trothwy gwleidyddol yn dilyn 18 mlynedd o reolaeth y Llywodraeth Geidwadol. Mae’r ffilm yn serennu rhai o fawrion byd actio Cymru, Stewart Jones, Arwel Gruffydd, Gwenno Elis Hodgkins a Gwyn Vaughan. Mae’n dilyn stori’r weddw William Davies, sosialydd a chwarelwr sydd wedi ymddeol. Mae e’n teimlo’n ddig ac yn chwerw tuag at lywodraeth sydd wedi anghofio amdano yn ei henaint, ac mae’n mynd ati i roi cynllun absẃrd a phenboeth ar waith. Pum mlynedd ar hugain ers ei rhyddhau, mae themâu’r ffilm – gofal cymdeithasol, heneiddio a’r wladwriaeth Brydeinig – yn berthnasol i gynulleidfaoedd hyd heddiw.
Dyma ymateb yr actor Arwel Gruffydd, sy’n chwarae rhan Alun yn y ffilm, i’r newyddion bod y ffilm yn cael ei hail ryddhau:
“Rydw i’n falch iawn bod Archif Sgrin a Sain Llyfrgell Genedlaethol Cymru a Chanolfan Ffilm Cymru wedi cydweithio i greu argraffiad digidol newydd o Oed yr Addewid. Braint o’r mwyaf oedd chwarae rhan ganolog yn y ffilm hon 25 mlynedd yn ôl, ac mae gen i atgofion melys iawn o’r cyfnod, yn enwedig o gydweithio mor agos â’r diweddar Stewart Jones, actor gwych, heb ei ail.”
Mae Archif Sgrin a Sain Llyfrgell Genedlaethol Cymru a Chanolfan Ffilm Cymru, fel rhan o Rwydwaith Cynulleidfa Ffilm y BFI, wedi cydweithio i ddod â’r clasur Cymreig yn ôl i’r sgrin fawr, gyda lansiad yng Ngŵyl Ffilm Cwm Llynfi yn Neuadd y Dref Maesteg yn ystod mis Mawrth.
Cafodd y ffilm wreiddiol 35mm ei hail sganio i ansawdd 2K gan R3store Studios, ac yna’i hadfer yn ddigidol gan Gorilla Post Production a’i pharatoi ar gyfer dangosiadau yn y sinema. Gyda chefnogaeth gan Matchbox Cine, bydd isdeitlau disgrifiadol yn Saesneg a Chymraeg yn cael eu hychwanegu am y tro cyntaf hefyd, gan wneud y ffilm yn hygyrch i gynulleidfa fwy eang.
Esbonia Nia Edwards-Behi, Catalogydd Clyweledol Archif Sgrin a Sain Llyfrgell Genedlaethol Cymru:
"Fe ystyrion ni sawl ffilm o’r archif ar gyfer y prosiect hwn. Fe ddewiswyd Oed yr Addewid gan ei fod yn ffilm apelgar sy’n parhau’n berthnasol – o ran ei themâu a’i stori – hyd heddiw. Mae’n enghraifft wych o ymateb artistig i wleidyddiaeth y dydd, ac mae hi’n werthfawr cael ail ymweld â’r ymateb hwnnw. Rydyn ni mor lwcus cael archif sy’n llawn gweithiau o’r fath, ac rwy’n mawr obeithio y cawn ragor o adnoddau i sicrhau mynediad atynt”
Dywedodd Hana Lewis, Pennaeth Canolfan Ffilm Cymru:
“Rydyn ni’n cydweithio’n aml gyda sinemâu a gwyliau yng Nghymru, er mwyn cynyddu mynediad i ffilmiau o gasgliad eang yr archif, ac fel rhan o’n prosiect Gwnaethpwyd yng Nghymru,sy’n dathlu ffilmiau sydd â chysylltiadau Cymreig. Mae’r straeon hyn yn hanfodol i ddiwylliant Cymreig ar y sgrin, maent yn cynnig mewnwelediad i’n hanes a’n cymunedau, rhywbeth y gellir dadlau y mae angen yn gynyddol, pan ystyriwn ffilmiau am Gymru gyfoes. Yn anffodus, mae sawl rhwystr sy’n atal y ffilmiau hyn rhag cael eu gweld yn rheolaidd, er gwaetha awydd y gynulleidfa amdanynt. Gall hyn fod oherwydd bod yr hawlfraint wedi darfod, neu ddiffyg adnoddau i ddosbarthu’r ffilmiau’n effeithiol, neu’r cyllid i ddigido’r ffilmiau a chadw eu hansawdd. Dyma pam fod y prosiect hwn mor bwysig i ni. Mae’r gost yn uchel, felly fel sector mae gofyn i ni sicrhau bod mynediad i’r ffilmiau hyn a bod cynulleidfaoedd yn cael cyfle i’w mwynhau am flynyddoedd i ddod.”
Mae’r ffilm ar gael i sinemâu ei harchebu ar gyfer dangosiadau o ddiwedd fis Mawrth ymlaen, gyda dyddiadau dangosiadau ledled Cymru i’w cadarnhau.
Cefnogir y prosiect hwn gan Ganolfan Ffilm Cymru, sy’n rhan o Rwydwaith Cynulleidfa Ffilm y BFI (RhCFf), sy’n bosib diolch i gyllid y Loteri Genedlaethol, sy’n sicrhau bod yr ystod fwyaf eang o ffilmiau ar gael i bawb ledled y DU. Mae cronfeydd yng Nghymru’n cael eu gweinyddu gan GFfC drwy Chapter, fel Sefydliad Arweiniol y Ganolfan Ffilm.
Caiff dros £30M ei godi bob wythnos ar gyfer achosion da ar draws y DU gan y Loteri Genedlaethol.
BFI FAN Events
As part of the collective BFI Film Audience Network, there are a range of short and long training courses and events to help FHW Members reach new audiences, develop business models, be more accessible, make your activity more environmentally sustainable and much more.
Find the latest opportunities below.
Digwyddiadau i Ddod...
ICO Spring Screening Days 2026 – 13 to 15 March 2026: BFI Southbank, London a 16 to 22 March 2026: Online
REACH: Strategic Audience Development open webinars
Learn key principles behind developing audiences for your organisation with a new series of webinars from BFI FAN. Hear from experts at Hyde Park Picture House, Shakespeare’s Globe and Picturehouse Cinemas, as they delve into fundamental tools and strategies for growing and diversifying audiences. The webinars are available to all BFI FAN members across the UK.
Building and retaining new audiences – 26 Jan, 10:30 to 12:00, online
Using the right social media platform for you – 2 February, 10:30 to 12:00, online
Historic England x BFI FAN Carbon Literacy Online Course
This is an entry level, action focused, carbon reduction training, developed especially for the Heritage/Historic building sector. The online course takes place over two days, via Zoom. You need to attend both sessions in order to complete the course and receive your Carbon Literacy Certificate.
The course is free, but there is a £10 fee to cover the cost of the Carbon Literacy Certificate. There are 20 places available on the course. Places will be allocated on a first come, first serve basis.
Session 1: Wednesday 11 February 2026, 10.00 am – 13.30 pm
Session 2: Thursday 26 February 2026, 10.00 am – 13.30 pm
Hub Helo
Ein digwyddiad blynyddol i arddangoswyr ffilm ar draws Cymru.
Mae’r digwyddiad, a gynhelir ym mis Mawrth bob blwyddyn, yn cynnig cyfle i ddal i fyny â chydweithwyr arddangosfeydd a chael ysbrydoliaeth ym mhrosiectau ein gilydd, trwy sesiynau rhyngweithiol byr. Mae’r digwyddiad hefyd yn gyfle i Ganolfan Ffilm Cymru roi’r wybodaeth ddiweddaraf am y cyllid a fydd ar gael i Aelodau* ar gyfer y flwyddyn i ddod.
*Mae’r digwyddiad yma ar gyfer aelodau Canolfan Ffilm Cymru. Os nad ydych yn aelod, gallwch ymuno yma.
Digwyddiadau i Ddod...
Dim digwyddiadau.
Film Distribution Trainee Scheme (Closed)
We’re delighted to partner with Media Cymru a Ffilm Cymru Wales for the first time, to support two Welsh trainees to participate in the Film Distributors’ Association’s (FDA) 9 month paid London based trainee scheme, gaining hands on experience in film distribution and international sales.
Exhibition and distribution are essential parts of the film chain. Understanding who the audience is and how to reach them. The scheme will support the aims our Gwnaethpwyd yng Nghymru,, which celebrates films with Welsh connections.
Find the full course details from the FDA and Media Cymru below:
Cyfarfod yr Arddangoswyr Gwnaethpwyd Yng Nghymru
Ein cyfarfod rheolaidd i arddangoswyr siarad am y ffilmiau diweddaraf sydd â chysylltiadau Cymreig, cwrdd â dosbarthwyr, gwneuthurwyr ffilm a chael gwybod am asedau GYNg.
Darllenwch fwy am ein strategaeth Gwnaethpwyd yng Nghymru yma.
Digwyddiadau i Ddod...
Dim digwyddiadau.
Ffilmiau Cymreig i’w Gwylio yn 2025
15 Ionawr 2025
O fywyd gormodol Ardalydd ecsentrig o Ynys Môn i anturiaethau yn nhirwedd gyfoethog Laos, mae straeon eclectig gyda chysylltiadau Cymreig yn dod i’r sgrin fawr i ddiddanu cynulleidfaoedd yn 2025.
Dewch ar daith ledled Cymru a thu hwnt eleni, gyda straeon lleol a byd-eang sy’n dod i sinemâu. Mae gan bob un gysylltiadau Cymreig – o’r lleoliadau, i’r cast a thalent y tu ôl i’r camera. Bydd ffilm hir gyntaf Joshua Trigg, sy’n enedigol o Bowys, yn cael ei rhyddhau yn y gwanwyn: Bydd Satu – Year of the Rabbit yn mynd â chynulleidfaoedd ar daith i Laos i ddilyn dau blentyn ar siwrnai drawiadol wrth iddynt ddod i oed a chanfod eu teuluoedd, cyfeillgarwch a phrydferthwch bywyd beunyddiol. Gyda’r premiere yn digwydd yng Ngŵyl Ffilmiau Sundance 2025, bydd ffilm hir ddiweddaraf cwmni ie ie Productions, Brides, yn cyflwyno dwy ferch yn eu harddegau sy’n chwilio am ryddid, cyfeillgarwch a theimlad o berthyn pan fyddant yn dianc o’u bywydau yn y DU ac yn mynd ar drywydd peryglus i Syria.
Esbonia’r cynhyrchydd, Alice Lusher, sut y ffilmiwyd Brides yng Nghymru fel rhan o gydweithrediad rhyngwladol:
Roedd yn fraint o’r mwyaf i ni, dîm ieie productions gydweithio â’r cynhyrchwyr Nicky Bentham (Neon Films – DU) a Marica Stocchi (Rosamont – Yr Eidal) ar BRIDES, sef ffilm gyntaf y Cyfarwyddwr Nadia Fall a’r Ysgrifennwr Suhayla El-Bushra. Dyma gydweithrediad wirioneddol ryngwladol sy’n archwilio themâu byd-eang o hunaniaeth a pherthyn – a ffilmiwyd yng Nghymru, Twrci a Sisili. Fe gefnogodd y Cynhyrchwyr griwiau a busnesau lleol ym mhob gwlad, ac mae wedi bod yn bleser go iawn gweld gwaith a thalent anhygoel yn disgleirio drwy’r ffilm brydferth a phwysig hon. Rydyn ni’n edrych ymlaen yn fawr at rannu’r ffilm gyda’r byd.
Bydd y rheiny sy’n chwilio am wefr a drama ar ben eu digon eleni, gan fod gwledd o ffilmiau llawn drama, ffilmiau seicolegol a ffilmiau arswyd yn dod i sinemâu hefyd. Mae cynulleidfaoedd wedi bod yn aros yn eiddgar am Havoc gan y cyfarwyddwr o Gymru Gareth Evans (The Raid). Fe ffilmiwyd yng Nghymru, ac mae’n dilyn Tom Hardy a Forest Whitaker wrth iddynt ymladd eu ffordd trwy isfyd troseddol, gan ddatrys llygredd a chynllwyn ar hyd y ffordd. I ddilyn, daw’r ffilm ddirgel The Man in My Basement sy’n serennu Willem Dafoe, ac sy’n seiliedig ar nofel o’r un enw gan Walter Mosley. Fe’i ffilmiwyd yn Sir Gâr, gyda’r cynhyrchydd o Gymru, John Giwa-Amu, yn rhan o’r tîm. Mae disgwyliadau’n uchel hefyd ar gyfer The Scurry, gan y cyfarwyddwr o Gymru, Craig Roberts a Cliff Edge Pictures. Mae’n dilyn stori swreal dau swyddog difa pla sy’n dod ar draws pla o wiwerod gwallgof sy’n dial ar staff ac ymwelwyr ac yn creu anrhefn pur mewn parc gwlad eco.
John Giwa-Amu yn cynnig ei feddyliau ar The Man in My Basement a’i gysylltiadau â Chymru:
Mae wedi bod yn anrhydedd mawr i Good Gate ddod â darn mor eiconig o ddiwylliant Americanaidd i ffilmio yng Nghymru. Allwn ni ddim aros i gynulleidfaoedd weld y ffilm gyffro dywyll ac unigryw hon yn dod yn fyw.
Mae hefyd llu o ffilmiau sy’n gryf eu cysylltiadau â threftadaeth Cymru. Mae Canolfan Ffilm Cymru yn cydweithio ag Archif Sgrin a Sain Llyfrgell Genedlaethol Cymru er mwyn cyflwyno sgan newydd o’r ffilm Oed yr Addewid (2002) a enillodd wobr BAFTA. Mae’r ffilm sy’n gyflwyniad teimladwy o ddadrithiad gwleidyddol, gofal cymdeithasol a heneiddio hyd yn oed yn fwy perthnasol heddiw, 25 mlynedd ar ôl ei ryddhau. Bydd pecyn o ffilmiau byrion 90 munud o hyd hefyd ar gael o brosiect Cymru Anabl – prosiect blwyddyn o hyd yr Archif sy’n ffocysu ar wella hygyrchedd eu casgliadau ffilm a fideo, yn ogystal â gwella cynrychiolaeth o wneuthurwyr anabl a Byddar yn y casgliadau.
I’r rheiny sy’n hoff o fywgraffiadau, bydd straeon dau ffigwr eiconig o Gymru yn dod i sgriniau yn 2025. Mae ffilm newydd Mad as Birds, Madfabulous yn rhoi darlun o fywyd yr ecsentrig Henry Cyril Paget, sef 5ed Ardalydd Ynys Môn, ac yn serennu’r actor o Gymru Callum Scott Howells (It’s A Sin) ochr yn ochr â Rupert Everett a Siobhán McSweeney. Gan y cwmni cynhyrchu o Gymru, Severn Screen, a’r cyfarwyddwr Marc Evans, bydd Mr Burton yn dilyn stori bywyd cynnar yr actor Richard Burton, ac yn serennu talent o Gymru, Aneurin Barnard ac Aimee-Ffion Edwards, ochr yn ochr â Toby Jones a Lesley Manville. Cip olwg yn unig yw hyn o’r ffilmiau sydd i’w rhyddhau yn 2025, gyda llawer mwy i ddod.
Esbonia Toki Allison, Rheolwr Prosiect Gwnaethpwyd yng Nghymru sut mae prosiect Gwnaethpwyd yng Nghymru Canolfan Ffilm Cymru yn cefnogi rhyddhau ffilmiau megis y rhain::
Nod Gwnaethpwyd yng Nghymru yw llenwi’r bwlch yn ecosystem y byd ffilmiau, gan greu pont rhwng gwneuthurwyr a dosbarthwyr ffilmiau, gan edrych ar sut mae’r ffilm yn cyrraedd cynulleidfaoedd. Gan gydweithio â sinemâu a gwyliau yng Nghymru, rydym yn ceisio cynyddu ymwybyddiaeth o ffilmiau sydd â chysylltiadau Cymreig, gan sicrhau bod cynulleidfaoedd yn cael cyfle i weld y straeon hyn fel rhan o brofiad cyfunol arbennig mewn lleoliad sinema. Mae rhywbeth arbennig yn digwydd o ran adrodd straeon yng Nghymru, ac mae safbwynt unigryw sy’n haeddu cael ei weld a’i fuddsoddi ynddo. Mae Cymru yn nifer o bethau, ac rydyn ni’n benderfynol o ehangu ar y naratif hwn.
Dywedodd Joedi Langley, Pennaeth Dros Dro Cymru Greadigol:
Mae'n flwyddyn gyffrous ar gyfer ffilm, gyda llawer o deitlau disgwyliedig ar y ffordd. Mae Cymru Greadigol yn falch o fod wedi cefnogi sawl un o'r cynyrchiadau hyn, yn annibynnol a hefyd drwy'r Gronfa Cynhyrchu Ffilmiau Nodwedd trwy Ffilm Cymru – sydd ynddo'i hun wedi cyfrannu at sawl rhyddhad diweddar, gan gynnwys ‘Chuck Chuck Baby’, ‘The Almond and the Seahorse’ a ‘Timestalker’. Mae'r prosiect Gwnaethpwyd yng Nghymru yn tynnu sylw at ehangder y dalent ffilmio sydd gennym yma yng Nghymru, ac yn rhoi llwyfan pwysig i ffilmiau nodwedd newydd trwy godi eu proffil ymhlith cynulleidfaoedd ac yn dathlu cysylltiadau Cymreig pob un, ac mae'n brosiect yr ydym yn falch iawn o'i gefnogi. Rydyn yn edrych ymlaen at flwyddyn lwyddiannus yn 2025 ar gyfer y sector ffilm yng Nghymru.
Mae prosiect Gwnaethpwyd yng Nghymru (GYNg) Canolfan Ffilm Cymru yn dathlu ffilmiau sydd â chysylltiadau Cymreig. Mae’n cynnig gweithgareddau ar hyd y flwyddyn mewn partneriaeth ag arddangoswyr yng Nghymru, gan gynnwys catalog ffilmiau, sy’n gartref i dros 1000 o ffilmiau hir a byr a phodlediad Gwnaethpwyd yng Nghymru. Gall cynulleidfaoedd dderbyn y newyddion diweddaraf ynglŷn â ffilmiau Cymreig newydd a’r cyfweliadau diweddaraf drwy ddilyn Gwnaethpwyd Yng Nghymru ar Instagram, Facebook, TikTok, the podlediad Gwnaethpwyd yng Nghymru, YouTube a Letterboxd.
Mae GYNg yn bosib drwy gyllid Cymru Greadigol a Rhwydwaith Cynulleidfa Ffilm (RhCFf) y BFI. Mae RhCFf y BFI yn cynnig cefnogaeth i arddangoswyr ledled y DU, er mwyn hybu rhaglennu diwylliannol ac ymgysylltu â chynulleidfaoedd amrywiol. Yng Nghymru, arweinir y gweithgarwch gan Ganolfan Ffilm Cymru, dan reolaeth Chapter.
- DIWEDD -
TAPE talk Community Cinema Programming
Our Marketing and Outreach officer Holly spoke to the Media Club at TAPE Cerdd a Ffilm Cymunedol about their Neighbourhood Cinema project and how they programme and market films to rural communities in North Wales.
What is the Neighbourhood Cinema project?
We launched a cinema project called ‘Neighbourhood Cinema’ for communities across North Wales in 2023, with support from Film Hub Wales via BFI National Lottery funding. The project currently runs screenings at The Luxor Community Cinema in Llanfairfechan, various sites across Anglesey via Mencap Môn and at TAPE’s base in Colwyn Bay. We’re also exploring a number of ongoing partnerships with the aim of bringing films to communities where it’s more difficult to access regular film screenings.
What is the Media Club at TAPE and how is it involved?
Specialising in creative inclusion, we ‘co-created’ the project in collaboration with our Media Club – a safe and supportive space which offers hands on experiences to a cohort of people from across the local community. The Media Club focuses on giving people aged 18 and over the opportunity to gain experience in podcasting, sound recording, film reviews and cinema programming. The club meets weekly as a part of TAPE’s session schedule.
How do you programme films?
We watch films as a club. Sometimes we watch them at home by ourselves or as a group. We then
come together to discuss whether we think they will be good choices for us here at TAPE and the other Neighbourhood Cinema venues we programme for. Recently, the group all really enjoyed Snow Leopard, The Mountain Within Me a Strange Darlings. We are keen to fit those into ours and Llanfairfechan’s programmes somewhere! Snow Leopard was one of the best films we have seen in a long time, it was absolutely brilliant. We try to pick films that people wouldn’t necessarily choose to watch or can’t find at mainstream cinemas, so we can provide that experience for them.
Do you try to estimate audience numbers for your screenings?
We do try to estimate numbers for the screenings as we programme. It’s difficult to be concrete about it as a lot of our screenings are free. People sign up for tickets but may not make it to the screening. We’ve tried lots of different ideas to retain as many people as possible, but you can’t win against the elements! If it’s been raining all day, we have reduced numbers (even though a rainy day is the perfect excuse to hide away at the cinema!)
With the Neighbourhood Cinema project, we’re trying to work with venues in places people can get to despite weather and transport issues. Small rural villages are perfect because people do tend to make the journey if the film is really good and they can walk to it (and we always programme really good films!)
The Luxor Community Cinema in Llanfairfechan is a really good example of this. They hit the ground running with their first two screenings. I was at The Sound of Music screening and it was packed – the atmosphere was fantastic and we had such a good time. They also screened Brian and Charles and they had a great crowd there as well. After both screenings, they received feedback from the audience and there is a real enthusiasm there. People are making suggestions about what they want to see, and it feels like the venue has become involved within the community straight away and we have a really good partnership.
It’s great to hear that the Luxor has had such an amazing start! What do you think is working particularly well in Llanfairfechan?
Chris Potter, who runs the community hall is really active in running the whole centre. They are constantly telling people about the cinema and the upcoming screenings. The venue is already very well used by the local community, but the cinema has generated a lot of excitement in t
he village so there is enthusiasm there from the very start. They’ve also ensured that the community a part of the cinema experience, asking them for feedback on the screenings and suggestions about what they would like to see in the future. I think the village has wanted the cinema back for a long time.
We helped them out with the opening of the cinema, as we loaned them our air-screen whilst they crowd-funded the money for some permanent projection kit. We didn’t want them to have to wait any longer!
I think it was also a great idea to show The Sound of Music as their first screening, as it was the film that they were going to show before the Luxor Cinema closed down in 1964. The apprentice projectionist from 1964 actually came along to the screening as he still lives in the village, which just adds to the local history of it all! The Luxor is such a good example of what happens when you have the perfect venue and the perfect team.
Where do you go from the programming stage? What sort of marketing do you currently do to spread the word about your screenings?
We’re very active on our social media platforms – we mainly use Instagram and Facebook. We also produce an audio podcast that goes out every Saturday and they’ve been doing really well. Local radio has been really important for us, they’re supportive of our regular bespoke adverts for the events. It always feels like there is more marketing that we can do, and it is crucial to give people as much time as possible to find out about our events.
Is there anything else that you have done outside of marketing to increase engagement with your programme?
We’ve just started to do some programming with partner organisations. We started by working with Mencap Môn to programme for the Oriel Môn venue in Anglesey and that has been amazing from the start. We have just started to work with an organisation called Anheddau, which is a disability services and support organisation here in North Wales. They want to engage with the people who use their services more, so we are creating a bespoke programme together, which will be really special. We’re also in the process of talking with organisations like Mind to create similar bespoke programmes there as well.
We’ve also been doing some outreach screenings at film locations which has been really fun. We hosted a Halloween screening of our second feature film Approaching Shadows at the pub featured in the film. The screening was packed! The crowd were raucous in the best way and they loved it, it worked really well. We’re planning on going back to that same village in January to screen Brian and Charles, as that was also filmed there! It is a different way to engage these communities with Welsh films as well which is nice.
It’s a really exciting time for the project and we can’t wait to see where it goes in 2025.
Find out more about the Neighbourhood Cinema project yma.
Cardiff Animation Festival attends BFI FAN CON 2024
Ellys Donovan, Festival Producer of Cardiff Animation Festival tells us about her experience at BFI FAN CON 2024.
BFI FAN CON is a brand new conference for BFI FAN (Film Audience Network) members, from small community cinemas and touring collectives right up to large multi-screen independent cinemas and landmark film festivals. The inaugural event took place in September 2024 (Belfast) and Ellys attended on behalf of Cardiff Animation Festival.
Here’s what Ellys told us about her experience:
I had a brilliant time attending my first BFI FAN CON in Belfast. I attended a lot of insightful talks, discussions and training sessions and it was brilliant to meet everyone and talk so passionately about film exhibition and festivals.
Ellys attended the following talks, all of which she found were engaging and informative:
- Spotlight: Working with Communities in Underserved Areas
- Making Film Festivals More Sustainable and Inclusive
- Integrating Accessible Cinema Experiences For All Audiences
- Deaf Awareness Training
- ‘We’ll Come To You’ People Centred Approaches to Film Exhibition
- The Evolving Role of AI in Cinema
- Family Fortunes: Reaching Families and Children
The ‘Family Fortunes: Reaching Families and Children‘ talk was presented by Exeter Phoenix a Cinemagic Film Festival which explored how they have successfully engaged children / family audiences with their programme and developed a sustainable practice with families being one of their biggest audiences. This is something Cardiff Animation Festival will consider when programming in the future and how they can bring new content to families that would otherwise not have access to it on the big screen.
Read more about all the sessions above.
A community engagement session, We’ll Come to You: People-Centred Approaches to Film Exhibition (curated by Linnea Pettersson) explored potential barriers for audiences from underserved socio economic backgrounds and what can be done to to address them – this was helpful for Ellys in relation to the touring programmes they offer to communities across Wales and how they can consider a people-centred approach to their programming.
Linnea Pettersson is the BFI FAN Socio Economic Champion, read more and find resources here.
Ellys made several new connections with festivals and cinema programmers across the UK and Ireland which could result in more exciting collaborations for Cardiff Animation Festival in future. The new knowledge, training insights and contacts will be shared with the festival team to continue improving Cardiff Animation Festival events for the years ahead.
…the lunches and dinners at BFI FAN CON were a great, relaxed networking opportunity to meet fellow film exhibitors and gain an insight into how everyone approaches their work in a similar role to me – which is something I don’t often get the chance to experience.
Ellys attended BFI FAN CON with the support of Film Hub Wales via our Bursary scheme. If you want to attend a meeting, course or event that would benefit your organisation and develop audiences but the costs are prohibitive, you can submit an application for support here.
The Mark Lewis Jones Collection
As actor Mark Lewis Jones’ latest film Portraits of Dangerous Women hit cinema screens on October 11th 2024, he’s also is preparing to receive the BAFTA Cymru 2024 Siân Phillips Award. Across his 38-year acting career, he’s starred in a host of critically-acclaimed films and television dramas. To celebrate this achievement, we’ve curated a list of some of Mark’s films from our Made in Wales catalogue.
To see Mark’s full filmography and TV credits, click yma.
Ffilmiau Cymreig sy’n Ymddangos mewn Sinemâu dros y Gaeaf Hwn
9 Hydref 2024
Os ydych chi’n gobeithio llenwi’ch calendr gyda ffilmiau Cymreig ac eistedd o flaen y sgrin fawr mewn sinema glyd, mae gennym ni restr o ffilmiau i chi dros y gaeaf hwn.
Mae 2024 eisoes wedi bod yn flwyddyn brysur i ffilmiau gyda chysylltiadau Cymreig. Eleni rhyddhawyd ffilmiau dramatig megis The Almond and the Seahorse, Unicorns and Chuck Chuck Baby, a’r animeiddiad epig; Kensuke’s Kingdom. Roedd cyfweliad Gwnaethpwyd yng Nghymru arbennig ar gael i bob un i gyflwyno’r cysylltiadau Cymreig i gynulleidfaoedd.
Mae hyd yn oed fwy ar y gweill i ni eu mwynhau, gan gychwyn gyda Timestalker, sydd yn cael ei rhyddhau 11 Hydrefed. Mae’r cyfarwyddwr Alice Lowe yn creu siwrnai carmig, doniol, sydd weithiau’n dreisgar, sy’n dilyn yr arwres anlwcus, Agnes, sy’n ailymgnawdoli ar ôl ailadrodd yr un camgymeriad: sef cwympo mewn cariad gyda’r dyn anghywir. Mae gan y ffilm nifer o gysylltiadau Cymreig, o’r cynhyrchydd, Vaughan Sivell, i’r actor Aneurin Barnard, a ffilmiwyd ar gyfer cyfweliad Gwnaethpwyd yng Nghymru’r wythnos yma. Fe’i ffilmiwyd yng Nghaerdydd a Thŷ Penpont yn Aberhonddu.
Esbonia’r Cynhyrchydd, y Cymro Vaughan Sivell:
Ers fy ffilm gyntaf, Third Star, rydyn ni wedi llwyddo i ffilmio nifer o’n ffilmiau’n rhannol gartref yng Nghymru, ond yn yr achos yma, fe lwyddon ni ffilmio Timestalker yn ei gyfanrwydd yng Nghymru. Bannau Brycheiniog oedd Ucheldiroedd yr Alban, Tŷ Penpont oedd Lloegr Sioraidd a Bae Caerdydd oedd Efrog Newydd y 1980au! Roedd y criw o Gymry yn rhagorol, ac fe gawsom ni amser anhygoel. Dw i’n edrych ymlaen yn fawr i gynulleidfaoedd lleol weld y ffilm ar y sgrin fawr.
Fis Tachwedd, mae gennym ni ddwy ffilm ddogfen sydd â themâu o bwys rhyngwladol. Yn gyntaf, India’s 1st Best Trans Model Agency, gan y cyfarwyddwr sy’n byw yn Sir Benfro, Ila Mehrotra, a ddaw i’r sgrin fawr 11 Tachwedd, yn ystod Wythnos Ymwybyddiaeth Pobl Drawsryweddol. Mae’r siwrnai emosiynol yma a ffilmiwyd ar hyd saith blynedd, yn dilyn stori hynod Rudrani Chettri, ei ffrindiau a’r gymuned drawsryweddol yn Delhi wrth iddynt greu asiantaeth modelau traws cyntaf India. Mae’r ffilm yn edrych ar gymhlethdod ‘trydydd rhywedd’ India, sef Hijra, lle mae gwerthoedd traddodiadol a hawliau dynol yn gwrthdaro. Daw’r ffilm â straeon cyfarwydd o gariad a cholled, gobaith a thlodi, harddwch, swyn a gogoniant y catwalk.
On November 22a, the multi award winning O R Tambo’s Comrade Tambo’s London Recruits ei rhyddhau i gynulleidfa ehangach mewn sinemâu, drwy’r hyn y mae’r trefnwyr yn ei alw’n ‘Rhyddhad y Bobl’. Mae’r ffilm, a ddisgrifiwyd gan Variety fel 'ffilm ddogfen gyffrous sy’n eich cadw chi ar flaen eich sedd‘, wedi’i gosod ar anterth apartheid yn y chwedegau hwyr / saithdegau cynnar. Mae grŵp o actifyddion dosbarth gweithiol, gwrth-hiliol yn Llundain ateb galw cyfrinachol Oliver Tambo am asiantiaid cudd i ddod â gobaith i’w bobl ddiobaith yn Ne Affrica. Mae’r rhyddhad yn cael ei drefnu mewn partneriaeth â’r mudiad Undeb Masnach ac mewn cydsafiad â’r sefydliad o Dde Affrica, ACTSA, mewn ymateb i derfysgoedd hil ledled y DU. Bydd sgwrs banel allweddol yn dilyn y ffilm, i drafod sut y gall bob un ohonom gyfrannu at Brydain wrth-hiliol.
Esbonia’r Cyfarwyddwr, y Cymro Gordon Main pam fod rhyddhau ffilmiau megis Comrade Tambo’s London Recruits mor bwysig:
Gydag adain dde eofn ar ein strydoedd unwaith eto, mae’r ffilm yma’n cynnig dewis arall pwerus, gwrth-hiliol i gasineb. Fe fentrodd y London Recruits eu rhyddid er mwyn creu byd gwell. Maen nhw’n ysbrydoliaeth. Wedi’i ffilmio yng Nghymru a De Affrica, mae’r ffilm yn gydweithrediad balch rhwng Cymru a De Affrica. Mae’n arddangos talent a lleoliadau arbennig yn y ddau le, ac yn rhan o sgwrs artistig a diwylliannol ehangach, sy’n gweld partneriaethau creadigol Cymreig / Affricanaidd yn hollbwysig ar gyfer Cymru ddiwylliannol iachus, rhyngwladol, sy’n edrych allan.
Mae’r ail ffilm gan y Cyfarwyddwr Sambiaidd Cymreig, Rungano Nyoni: On Becoming a Guinea Fowl hefyd yn uchafbwynt ar y gorwel. Mae’r ffilm yn dilyn Shula wrth iddi yrru ar hyd ffordd wag yng nghanol y nos a darganfod corff ei hewythr annwyl Fred. Wrth i drefniadau’r angladd ddwyn ffrwyth o’u hamgylch, mae Shula a’i chefndryd yn taflu goleuni ar gyfrinachau eu teulu Sambiaidd dosbarth canol. Cadwch lygad barcud am ddyddiad rhyddhau, a gyhoeddir yn fuan.
Gall y rheiny sy’n hoff o ffilmiau gwaedlyd hefyd edrych ymlaen at y ffilm uchelgeisiol, fychan ei chyllideb, Scopohobia gan y cyfarwyddwr ac ysgrifennwr o Gymru, Aled Owen yr Hydref hwn, yn ogystal â Protein am lofrudd cyfresol sy’n byw a bod yn y gampfa, a ddaw cyn bo hir gan dîm o gynhyrchwyr o Gymru, Craig Russell, Tom Gripper a Dan Bailey. Crëwyd y ddwy ffilm yn ninas Abertawe a’i chyffiniau. Gall gynulleidfaoedd hefyd barhau i fwynhau dangosiadau o’r ffilm arswyd gwerinol Prydeinig, Starve Acre, sy’n serennu’r actorion o Gymru, Morfydd Clark ac Erin Richards.
Hana Lewis, Rheolwr Canolfan Ffilm Cymru’n esbonio sut fydd y prosiect Gwnaethpwyd yng Nghymru’n cefnogi’r ffilmiau hyn wrth iddynt gael ei rhyddhau:
Drwy ein prosiect Gwnaethpwyd yng Nghymru, rydyn ni’n cydweithio’n agos gyda’r rheiny sy’n dal hawlfraint y ffilmiau, er mwyn hyrwyddo’r ffilmiau. Rydyn ni’n creu cynnwys megis cyfweliadau gyda thalent ac erthyglau golygyddol sy’n dwyn sylw i elfennau megis themâu neu leoliadau, y gallai fod yn ddiywybod i gynulleidfaoedd. Mae’n holl bwysig bod y ffilmiau hyn yn cyrraedd cymunedau mewn sinemâu, gan eu bod yn helpu ni i weld Cymru ar y sgrin, ac yn helpu’r byd i’n gweld ni. Gallwn archwilio ein hunaniaeth ddiwylliannol mewn ffyrdd Newydd, gan roi llais i’r rheiny sy’n adrodd straeon amrywiol, a herio canfyddiadau ystrydebol ynglŷn â Chymru.
Mae prosiect Gwnaethpwyd yng Nghymru (GYNg) Canolfan Ffilm Cymru Film Hub Wales’ yn dathlu ffilmiau sydd â chysylltiadau Cymreig. Mae’n cynnig gweithgareddau ar hyd y flwyddyn mewn partneriaeth ag arddangoswyr yng Nghymru, gan gynnwys catalog ffilmiau, sy’n gartref i dros 1000 o ffilmiau hir a byr a phodlediad Gwnaethpwyd yng Nghymru. Gall gynulleidfaoedd gael diweddariadau ynglŷn â ffilmiau Cymreig sydd ar ddod a’r cyfweliadau diweddaraf drwy ddilyn @Madeinwales_ ar y cyfryngau cymdeithasol.
Mae MIW yn bosibl diolch i gyllid gan Cymru Creadigol a Rhwydwaith Cynulleidfa Ffilmiau (FAN) BFI, yn dyfarnu cyllid gan y Loteri Genedlaethol. Mae FAN BFI yn cynnig cymorth i arddangoswyr ledled y DU i roi hwb i raglennu diwylliannol ac ymgysylltu â chynulleidfaoedd amrywiol. Yng Nghymru, caiff y gweithgarwch hwn ei arwain gan Ganolfan Ffilm Cymru, sy’n cael ei rheoli gan Chapter.
Darllenwch y datganiad i’r wasg llawn yma
- DIWEDD -
Ffigurau Cudd: Cwrdd ag aelodau Canolfan Ffilm Cymru sydd yn rhedeg prosiectau yn 2024
Bob tro y byddwch yn gwylio ffilm ar sgrin fawr, mae tîm o bobl yn gweithio'n galed y tu ôl i'r llenni i sicrhau eich bod yn cael y profiad gorau. Eleni, byddwn yn eich cyflwyno i'r bobl y tu ôl i'n prosiectau a ariennir – ffigurau cudd arddangosfa ffilm yng Nghymru. O gyfarwyddwyr prosiect i guraduron ac arbenigwyr marchnata sydd i gyd yn rhoi cynhwysiant wrth wraidd eu gweithgareddau arddangos...